مختصری از وقایع مهم بعد از هجرت پیامبر ص از مکه به مدینه
بسمه تعالی :
« مختصری از وقایع مهم بعد از هجرت پیامبر ص از مکه به مدینه »
پیامبر در ربیعالأوّل سال 622 میلادی به یثرب آمد و با آمدن آن حضرت بود که نام این شهر به مدینةالنبی (ص) تبدیل و سپس مشهور شد.
پیش از هجرت پیامبر به مدینه، تنی چند از اصحاب به یثرب رفته و در قبا سکونت کردند. در آستانه ربیع الاول بود که مسلمانان یثرب، بیصبرانه انتظار ورود آن حضرت را داشتند. ورود آن حضرت از قبا بود و مسلمانان در آنجا از حضرت استقبال کردند.
رسولالله (ص) در همان آغاز، مدینه را مانند مکه ، حرم دانست0 بر این اساس، مکه حرم خدا و مدینه حرم رسولالله (ص) است0
این بهترین شرافتی بود که مدینه میتوانست به آن دست یابد0 که محدوده شمال و جنوب حرم، کوه عیر و ثور و محدوده شرقی و غربی آن، حرّه شرقی و حرّه غربی است. در روایتی از رسول خدا (ص) نقل شده است فرمود:«اللّهُمَّ انَّ ابْراهیم حَرَّم مَکَّةَ فَجَعَلَها حَرَماً وَ إنّی حرّمت المدینة ما بَیْن مأْزمَیْها، أن لایهراق فیها دم و لایحمل فیها سلاح لقتال» خداوندا! ابراهیم مکه را حرم قرار داد و من مدینه را که حد فاصل دو کوه- عیر و ثور- آنگونه که خونی در آن ریخته نشود و سلاح برای جنگ در آن حمل نگردد.»
زمانی که رسول خدا (ص) از مکه بیرون آمد، فرمود:«اللّهمّ کَما أخْرَجْتَنی مِنْ أَحَبّ البِقاع إلیّ فاسْکِنّی فی أحَبّ البقاع الَیْکَ» «خدایا! همانگونه که مرا از سرزمینی که بیش از همه جا دوستش داشتم، خارج کردی، مرا در سرزمینی که بیش از همه جا دوستش داری، وارد کن.»
و نیز فرمود:«مَنِ اسْتَطاعَ مِنْکم أَنْ یَموت بِالمَدِینة فَلْیَمُتْ بِها فإنّی شَفیعٌ لِمَن یمُوت بِها» اگر کسی بتواند به گونهای زندگی کند که مرگش در مدینه باشد، چنین کند؛ من برای کسی که در آنجا بمیرد، شفیع خواهم بود.»
همین تعریف و تمجیدها سبب شد تا این شهر کوچک، بهترین و زیباترین نامها را، که نزدیک به یک صد نام میشود، به خود اختصاص دهد: المؤمنه، المحبوبه، المقدسة، الباره، دارالأبرار، ارضُ الله، طابَه، طَیْبه، سیّدة البلدان، دارالسلام، المحرّمه، المبارکه، المحروسه، المرحومه، الجبّاره، المختاره، القاصمه، حرم رسولالله، الموفّیه، قلب الایمان، قبّةالاسلام، المعصومه، بیت رسولالله و نامهای دیگر.
رسولخدا (ص) مدینه را اینگونه وصف کردند: المدینة مهاجری، و منها مبعثی و بها قبری، و أهلها جیرانی» یعنی مدینه محل هجرت من، محل برانگیخته شدن من و جای قبر من و اهالی آن همسایگان من هستند.
جایجای مدینه، نشان از آثار رسول خدا (ص) دارد و حق آن است که مسلمان معتقد، ذرّه ذرّه خاک آن را ببوید و ببوسد. نماز خوانده و قدر نعمت بزرگی را که در پرتو نور نبوّت نصیب او شده است، بداند0
نخستین اقدامات پیامبر خدا (ص) در مدینه در اینجا خلاصهای از حوادث این ده سال را میآوریم:
نخستین اقدام پیامبر (ص)در مدینه، ساختن مسجدقباء ومسجدالنبی وتشکلیل حکومت اسلامی نمود و مدینه مرکز اصلی اسلام در میان مسلمانان قرار گرفت 0
دومین اقدام آن حضرت، ایجاد یک پیمان عمومی میان مسلمانان مدینه بود0 ودو طایفه بنامه های سالها بود که اختلاف شدید درمیانشان بود وبه برکت یمن وقدم مبارک پیامبر ص صلح وسازیش نمود و در این معاهده که همه مسلمانان برای اجرای آن متعهد شدند و با رسول خدا (ص) بیعت کردند، حاکمیت برای خدا و رسولش شناخته شد و بخشی از قوانین حقوقی و جزایی اسلام به عنوان قانون تثبیت گردید.
سومین اقدام رسول خدا (ص)، ایجاد پیمان برادری میان مسلمانان بود0 آن حضرت مسلمانان را با یکدیگر برادر کرد تا نسبت به هم ارتباط و پیوند نزدیکتری داشته باشند.
روشن بود که یکی از مسائل مهم پس از هجرت، درگیری مدینه با مکه و نبرد با اهالی آن خواهد بود؛ زیرا نه پیامبرخدا (ص ( حاضر بود از مکه چشم پوشی کند و نه اشراف مکه تحمّل اسلام و تسلّط آن بر شهرهایی مانند مدینه را داشتند، به ویژه که در سال دوم هجرت، قبله اسلام از بیتالمقدس به سوی مکه تغییر کرد و نشان داد که مسلمانان این شهر را از دست نخواهند داد.
سرانجام، مسلمانان حمله به کاروانهای قریش را- که از مکه به راه میافتاد و از نزدیکی مدینه میگذشت و به سمت شمال یعنی شامات میرفت- آغاز کردند. آنان بدینوسیله جبران مصادره اموالشان را، که در مکه گذاشته بودند، کردند. مهمترین حمله، حملهای بود که به جنگ بدر منتهی شد در ماه رمضان سال دوم هجرت، مسلمانان به قصد حمله به کاروان قریش حرکت کردند. قریش که متوجه حمله شده بودند، سپاهی را از مکه به سوی مسلمانان اعزام کردند. دو سپاه در نزدیکی چاههای بدر با یکدیگر درگیر شدند و در نتیجه، بسیاری از سران شرک به قتل رسیدند. ازمیان رؤسای قریش، تنها ابوسفیان به سلامت ماند و آن هم به این دلیل بود که در بدر حضور نداشت0. وتعداد مسلمانان 313 نفر ومشرکین 3 برابر بودند 70 نفر از مشرکین کشته شدند و70 اسیر ودر مقابل 14 نفر اصحابه شهید شدند0
در سال سوم، مشرکان به تلافی غزوه بدر به مدینه حمله کردند0 آنها شهر را دور زدند و از سمت شمال در دامنه کوه احد مستقر شدند. رسولخدا )ص( نیز همراه یارانش که کمتر از یک سوم دشمن بودند، به منطقه احد وارد شدند. در جنگی که صورت گرفت، ابتدا مسلمانان غلبه کردند، اما غفلت آنان- که چگونگی آن در قسمت احد خواهد آمد- سبب شد تا ضربهای کاری از مشرکان بخورند؛ گرچه مشرکان نتوانستند اسلام را از میان ببرند. تعد لشکر اسلام 1300 نفر بودند و 300 نفر از آنه باعبدالله ابن ابی منافق برگشتند وتعداد مشرکین سه برابر بودند وهفتاد تن از اصاب شهید شدند واز مشرکین 22 نفر کشته شدند 0
در سال پنجم، مشرکان پیمان اتحادی بر ضدّ رسول خدا (ص) امضا کردند وسپاه احزاب را تشکیل دادند و به مدینه یورش بردند0 پیش از حمله آنان، مسلمانان خندقی در قسمت شمالی شهر، جایی که امکان ورود دشمن از آن ناحیه وجود داشت، کندند. دشمن در پشت خندق زمینگیر شد و پس از گذشت بیست روز، در حالی که برخی از پهلوانان آنها که از خندق عبور کرده بودند، کشته شدند، وبر اثر طوفان شدید وامداد های غیبی با سرشکستگی مدینه را ترک کردند. تعداد نفرات اصحاب 3000نفر ومشرکین 10000 نفر در واقع، این آخرین زورآزمایی مشرکان در برابر مسلمانان بود که به شکست انجامید0
در سال ششم هجرت، رسولخدا (ص) به قصد انجام عمره و به همراه بیش از یکهزار و پانصد تن از اصحاب راهی مکه شد. مشرکان اعلام کردند که مانع از ورود رسولخدا (ص) به مکه خواهند شد. آن حضرت راه خود را تغییر داد و در حدیبیه- که در مسیر جدّه است- متوقف شد. رسول خدا حضرت عثمان را بعنوان ونماینده خود به داخل شهر فرستاد، اما با دیر شدن بازگشت حضرت عثمان وخبر شایعه شهدات حضرت عثمان ، رسول خدا (ص) با اصحاب بیعت کرد تا در برابر مشرکان مقاومت کنند. این بیعت را «بیعت رضوان» نامیدند. نماینده رسول خدا (ص) بازگشت وپس از آمدن نماینده مشرکان، صلح حدیبیه به امضا رسید. بر اساس این معاهده، جنگ به مدت ده سال متوقف شد و مقرر گردید که از سال بعد از آن، رسول خدا (ص) و اصحابش بتوانند برای انجام عمره سه روز را در مکه بسر برند.
در سالهای ششم و هفتم، رسولخدا (ص) به شاهان و رؤسای قبایل بزرگ نامه نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد.
همچنین، در سال هفتم برای نخستین بار پس از هجرت، با اصحاب راهی مکه شد و سه روز را برای انجام عمره در شهر به سر برد. این برای پیامبر (ص) موفقیت بزرگی بود که توانسته بود حج و عمره را از انحصار قریش درآورد و آنچه را که سالها در حمله به قریش به عنوان «صدّ رسیدن به مسجد الحرام» یاد کرده بود (... یَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ...) ، بشکند.
در سال هشتم، مشرکان پیمان را شکستند و برخلاف معاهده حُدَیْبیه رفتار کردند و پیامبر (ص) که در پی فرصتی برای فتح مکه بود، سپاه عظیمی را روانه این شهر کرد و خود فرماندهی آن را برعهده گرفت. شهر با مقاومت بسیار محدودی فتح شد. رسول خدا (ص) به مسجدالحرام درآمد، بتها را شکست و آنگاه به داخل کعبه رفت و آثار شرک را از آنجا بین برد. امام علی (ع) سهم مهمی در شکستن بتهای نصب شده بر روی کعبه داشت. بدین ترتیب، بیست و یک سال بعد از بعثت ، مکهدر تصرف کامل مسلمانان قرار گرفت و بلال بر بام کعبه ندای اذان سر داد0
پیامبر خدا (ص) برای زندگی، مدینه را برگزید؛ طبیعی است آن حضرت پس از فتح مکه، در سال هشتم هجرت، میتوانست به شهر خود بماند، اما ترجیح داد در مدینه زندگی کند و در همان شهر دفن گردد.
در سال نهم، حج با حضور اکثریت مسلمان به سرپرستی حضرت ابوبکر صدیق که 300 نفر بودند و اقلیّت مشرک که دیگر قدرتی نداشتند، برگزار شد. رسول خدا (ص) از علی (ع) خواست تا آیات اول سوره برائت را که در اعلام برائت از شرک بود در روز حجاکبر- روز عرفه- بر مردم بخواند. در این پیام، خدا و رسول از شرک و مشرکان اعلام بیزاری کرده و از آنها خواسته بودند تا در یک فرصت چهارماهه، تصمیم نهایی خود را برای پذیرش اسلام یا مقاومت در برابر آن بگیرند. بدینسان، شرک تا چندی پس از آن به طور کامل از میان رفت0
همچنین، در سال نهم، رسولخدا (ص) سپاهی به تبوک فرستاد که توانست قبایل حدود شامات را آرام سازد0
در سال دهم، رسولخدا (ص) نخستین حج خود را به همراه بیش از یکصد هزار تن از پیروان خویش انجام داد0
در این مراسم بود که آیین حج از سوی رسول خدا (ص) به طور کامل تشریع و تشریح شد. آن حضرت ضمن خطبهای که به خطبه حَجّةالوداع (حج آخرین) معروف است، نصایح فراوانی به مردم کرد0
سال یازدهم هجرت به لقای پروردگارش شتافت0 ودر 12 ربیع الاول روز دو شبه در حجره حضرت عایشه وفات یافت وبعد از انجام مراحل تجهیز میت توسط خانواده محترم آن رسول گرامی ودر همان جا دفن گردید که عمر مبارک 63 سال بود0
آن حضرت، طی 23 سال تلاش در مکه و مدینه، بنیانگذار یکی از مهمترین ادیان توحیدی برای بشر نمود که امروزه میلیونها نفر بدان ایمان دارند 0 و جایجای قدمهای او در مکه و مدینه عشق میورزند و هر ساله به عشق زیارت مرقد پاکش به سوی مدینه میشتابند.